یکشنبه، ۱۹ مهر ۱۴۰۵

بیشتر شدن موهای ریختهشده هنگام شستوشو، پر شدن برس و کاهش حجم موها میتواند نگرانکننده باشد؛ بهویژه وقتی ریزش نسبتاً ناگهانی شروع شده است. گاهی علت این تغییر به بیماری، زایمان، کاهش وزن یا فشار روانی چند ماه قبل برمیگردد.
تلوژن افلوویوم نوعی ریزش موی منتشر است که در اثر تغییر چرخه طبیعی رشد مو ایجاد میشود. در این وضعیت، تعداد بیشتری از موها وارد مرحله استراحت میشوند و مدتی بعد میریزند. این نوع ریزش معمولاً فولیکولها را تخریب نمیکند و در بسیاری از موارد، پس از برطرف شدن عامل محرک بهبود مییابد.
تلوژن افلوویوم یکی از انواع ریزش مو است. برای آشنایی با جایگاه آن در کنار ریزش ارثی، سکهای و سایر الگوها، میتوانید مقاله «انواع ریزش مو در مردان و زنان؛ علتها، نشانهها و تفاوتها» را مطالعه کنید.
موها بهطور پیوسته و بدون وقفه رشد نمیکنند. هر فولیکول چرخهای شامل رشد، پسرفت و استراحت دارد. در مرحله آناژن، تار مو رشد میکند؛ سپس مرحله کوتاه کاتاژن را پشت سر میگذارد و وارد تلوژن یا مرحله استراحت میشود. رها شدن تار موی قدیمی نیز بخشی از فرایند نوسازی مو است.
فولیکولهای سر معمولاً همزمان در یک مرحله قرار ندارند؛ بنابراین، ریزش طبیعی بهتدریج اتفاق میافتد.
در شکل رایج تلوژن افلوویوم، یک عامل محرک باعث میشود تعداد بیشتری از موهای در حال رشد، زودتر وارد مرحله استراحت شوند. رها شدن این موها در ماههای بعد افزایش پیدا میکند و فرد متوجه ریزش بیشتر میشود. این اتفاق با از بین رفتن ساختار تولیدکننده مو تفاوت دارد.
ورود مو به مرحله استراحت و افتادن آن همزمان نیستند. تار مو مدتی در پوست باقی میماند؛ به همین دلیل، افزایش ریزش معمولاً حدود دو تا سه ماه پس از عامل محرک دیده میشود، هرچند این فاصله برای همه یکسان نیست.
برای مثال، فردی که چند ماه قبل تب شدید داشته، ممکن است اکنون کاملاً بهبود یافته باشد، اما تازه ریزش موهایش بیشتر شود. به همین دلیل، هنگام بررسی علت باید اتفاقهای ماههای گذشته را هم در نظر گرفت.
عامل محرک همیشه فشار روانی نیست. تغییرات جسمی، بعضی بیماریها و شرایط تغذیهای نیز میتوانند چرخه مو را تحت تأثیر قرار دهند. علتها و محرکهای شناختهشده شامل این موارد هستند:
بیماری شدید، عفونت یا تب بالا؛
جراحی و دوره نقاهت؛
کاهش وزن سریع یا رژیم غذایی بسیار محدود؛
دریافت ناکافی انرژی و پروتئین یا بعضی کمبودهای تغذیهای؛
اختلالات تیروئید؛
بعضی داروها و تغییرات هورمونی.
فشار روانی قابلتوجه نیز میتواند در شروع ریزش نقش داشته باشد. بااینحال، وجود استرس بهتنهایی تشخیص را ثابت نمیکند و نباید بررسی علتهای دیگر را کنار گذاشت.
افت سطح استروژن پس از زایمان میتواند باعث افزایش ریزش در ماههای بعد شود. این وضعیت اغلب موقتی است و لزوماً به معنای کمبود ویتامین نیست. بنابراین، شروع ریزش پس از زایمان بهتنهایی دلیل کافی برای مصرف مکمل محسوب نمیشود.
نشانه اصلی، بیشتر شدن ریزش نسبت به وضعیت معمول خود فرد است. موهای بیشتری هنگام حمام، روی برس یا بالش دیده میشود و ممکن است حجم کلی مو کاهش پیدا کند.
ریزش معمولاً در بخشهای مختلف سر اتفاق میافتد. لکههای مشخص و کاملاً بیمو، الگوی معمول این وضعیت نیستند. پوست سر اغلب ظاهر طبیعی دارد، هرچند بعضی افراد حساسیت یا ناراحتی آن را گزارش میکنند.
شمارش موهای ریختهشده بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست. الگوی ریزش، تغییر تراکم و سابقه فرد باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
ویژگی | تلوژن افلوویوم | ریزش موی ارثی |
|---|---|---|
شروع معمول | افزایش ریزش طی مدت نسبتاً کوتاه | کمپشتی تدریجی |
محل درگیری | معمولاً بخشهای مختلف سر | بیشتر در نواحی دارای الگوی مشخص |
تغییر اصلی | افزایش ورود موها به مرحله استراحت | کوچک شدن فولیکول و تولید موهای نازکتر |
روند | اغلب پس از رفع محرک بهبود مییابد | معمولاً به مدیریت طولانیمدت نیاز دارد |

این دو وضعیت میتوانند همزمان وجود داشته باشند. گاهی افزایش ریزش، کمپشتی ارثی قبلی را آشکارتر میکند؛ بنابراین، شروع ناگهانی ریزش، احتمال همراهی ریزش ارثی را کاملاً رد نمیکند.
اگر افزایش ریزش کمتر از شش ماه ادامه داشته باشد، معمولاً اصطلاح تلوژن افلوویوم حاد به کار میرود. ادامه ریزش بیش از شش ماه، شکل مزمن را مطرح میکند.
مزمن بودن به معنای نابودی فولیکولها نیست. در این شرایط، بررسی محرکهای ادامهدار و احتمال همراهی سایر انواع ریزش اهمیت دارد. در بعضی افراد نیز علت مشخصی پیدا نمیشود.
تشخیص با شرح حال و معاینه آغاز میشود. زمان شروع ریزش، بیماریهای اخیر، تغییر وزن، رژیم غذایی، زایمان و داروهای مصرفی اطلاعات مهمی هستند. بررسی پوست سر و گاهی آزمون کشش مو نیز کمککننده است.
آزمایشها بر اساس شرایط فرد انتخاب میشوند؛ برای مثال، ممکن است بررسی کمخونی، ذخایر آهن یا عملکرد تیروئید لازم باشد. انجام یک مجموعه ثابت از آزمایشها برای همه افراد ضرورت اثباتشدهای ندارد.

اقدام اصلی، شناسایی و اصلاح عامل قابلدرمان است. اگر کمبود تغذیهای، اختلال تیروئید یا عامل دارویی مطرح باشد، رسیدگی به همان مورد اهمیت دارد. در بسیاری از موارد حاد، پس از برطرف شدن محرک، ریزش بهتدریج کاهش مییابد.
محصولات مراقبتی و مکملها باید متناسب با نیاز فرد انتخاب شوند. وجود عبارت «ضدریزش» روی یک محصول، بهتنهایی نشان نمیدهد که علت تلوژن افلوویوم را درمان میکند.
اگر ریزش پس از رژیم محدود یا تغذیه نامتعادل آغاز شده باشد، نخست باید دریافت کافی انرژی، پروتئین و مواد مغذی بررسی شود. مکمل زمانی میتواند نقش داشته باشد که ترکیبات آن با نیاز واقعی فرد تناسب داشته باشند.
در این زمینه، مکمل فیتوفانر تقویت مو و ناخن ۱۲۰ کپسول از گزینههای حمایت تغذیهای مو است. سازنده، آن را حاوی ترکیبی از ویتامینها، روی و سایر ترکیبات معرفی میکند و کاربرد آن را حمایت از کیفیت مو و ناخن میداند. این نقش با درمان اختصاصی تلوژن افلوویوم تفاوت دارد؛ اگر علت ریزش کمبود آهن یا اختلال تیروئید باشد، رسیدگی جداگانه به آن لازم است.
قرص پریورین برای تقویت و حمایت از رشد مو نیز در همین بخش قابل بررسی است. فرمولهای رایج آن شامل عصاره ارزن، سیستین و ویتامین B5 هستند.
ماینوکسیدیل درمان الزامی همه موارد تلوژن افلوویوم نیست. در بعضی موارد مزمن یا همراه با ریزش ارثی، ممکن است در برنامه درمانی بررسی شود.
مطالعاتی درباره کاربرد آن در تلوژن افلوویوم مزمن انجام شدهاند، اما محدودیتهایی مانند تعداد کم شرکتکنندگان و نبود گروه کنترل، نتیجهگیری قطعی برای مصرف عمومی را دشوار میکند. انتخاب آن به تشخیص و شرایط فرد بستگی دارد.
کاهش ریزش و برگشت حجم مو دو مرحله متفاوتاند. حتی پس از کم شدن ریزش، موهای تازه برای بلند شدن و ایجاد حجم قابلمشاهده به زمان نیاز دارند.
در بسیاری از موارد، برگشت پری مو طی چند ماه رخ میدهد؛ بازه شش تا نه ماه برای بسیاری از افراد گزارش شده است. ادامه عامل محرک یا همراهی نوع دیگری از ریزش میتواند روند را طولانیتر کند.
پس از زایمان نیز بیشتر زنان تا اولین سالگرد تولد فرزندشان به حجم معمول مو برمیگردند. اگر بهبود رخ ندهد، بررسی علتهای دیگر اهمیت دارد.
اگر ریزش ادامه دارد، کمپشتی بیشتر میشود یا لکههای بیمو و تغییرات واضح پوست سر دیده میشود، ارزیابی را به تعویق نیندازید. برای بررسی ریزش لازم نیست حتماً شش ماه صبر کنید.